زیرساخت فناوری اطلاعات مجموعه سختافزار، نرمافزار و ارتباطاتی است که اجرای سامانهها، پردازش و نگهداری داده و دسترسی کاربران را ممکن میکند. رایانه کارکنان، سرورها، تجهیزات شبکه و سیستمعاملها بخشی از این مجموعهاند. برای بهرهبرداری پایدار، باید امنیت، پشتیبانی و شرایط فیزیکی کار این اجزا نیز مدیریت شود. این تعریف با توضیح IBM درباره زیرساخت فناوری اطلاعات همراستاست.
اهمیت زیرساخت زمانی روشن میشود که یک کار ساده سازمانی متوقف شود: کارشناس فروش نمیتواند سفارش ثبت کند، حسابداری به اطلاعات مالی دسترسی ندارد یا شعبه ارتباط خود را با دفتر مرکزی از دست میدهد. هرکدام از این اتفاقها ممکن است به چند جزء وابسته باشند؛ تشخیص علت، نیازمند شناخت ارتباط آنهاست.
برای تصمیمگیری درباره توسعه یا نوسازی، باید بدانیم هر تجهیز چه وظیفهای دارد، داده کجا قرار میگیرد و اختلال هر بخش چه اثری بر کار سازمان میگذارد. این همان نقطهای است که مفهوم «معماری زیرساخت» اهمیت پیدا میکند.
تفاوت زیرساخت، شبکه، معماری و راهکار چیست؟
این اصطلاحات در جلسات خرید و طراحی گاهی به جای یکدیگر استفاده میشوند. تفکیک آنها کمک میکند مسئله و محدوده پروژه روشن بماند.
تفاوت زیرساخت، شبکه، معماری و راهکار چیست؟
این اصطلاحات در جلسات خرید و طراحی گاهی بهجای یکدیگر استفاده میشوند. تفکیک آنها کمک میکند مسئله و محدوده پروژه روشن بماند.
| مفهوم | معنای کاربردی | نمونه |
|---|---|---|
| محصول | تجهیز یا نرمافزاری با قابلیت مشخص | مینیکامپیوتر، سوئیچ یا سیستمعامل |
| شبکه | بستر ارتباط میان تجهیزات و سامانهها | اتصال رایانه شعبه به سامانه دفتر مرکزی |
| زیرساخت | مجموعه منابع لازم برای اجرای خدمات فناوری | تجهیزات کاربر، پردازش، ذخیرهسازی و ارتباطات |
| معماری | طراحی جایگاه اجزا، وابستگیها و قواعد ارتباط آنها | محل اجرای برنامه، نگهداری داده و نحوه دسترسی |
| راهکار | ترکیب فناوری و شیوه اجرا برای پاسخ به یک نیاز مشخص | فراهمکردن دسترسی کارکنان شعبه به نرمافزار سازمانی |
برای مثال، درخواست «خرید رایانه برای شعب» هنوز تصویر کاملی از نیاز نمیدهد. باید روشن شود برنامهها روی رایانه شعبه اجرا میشوند یا در مرکز، چه تجهیزاتی به آنها متصل میشود و هنگام قطع ارتباط چه کاری باید ادامه پیدا کند. پاسخ این پرسشها معماری را شکل میدهد و سپس انتخاب محصول را دقیقتر میکند.
اجزای زیرساخت فناوری اطلاعات سازمان
برای بررسی اولیه میتوان زیرساخت را به چند بخش مرتبط تقسیم کرد. این تقسیمبندی یک چارچوب آموزشی است؛ مرز مسئولیتها و نام بخشها ممکن است در هر سازمان متفاوت باشد.
تجهیزات کاربر و نقطه پایانی
نقطه پایانی یا Endpoint وسیلهای است که کاربر از طریق آن به محیط کاری دسترسی پیدا میکند؛ مانند رایانه رومیزی، مینیکامپیوتر، آلاینوان یا تینکلاینت. انتخاب آن به نرمافزار، تعداد نمایشگرها، تجهیزات جانبی، محل کار و روش پشتیبانی وابسته است.
نیاز کارشناس ثبت سفارش با کاربر طراحی سهبعدی یکسان نیست. برای گروه اول ممکن است اجرای روان برنامه اداری و اتصال تجهیزات جانبی اولویت داشته باشد؛ برای گروه دوم، توان پردازش و گرافیک نیز باید با آزمون بار کاری ارزیابی شود. یکسانبودن ظاهر میزهای کار، دلیل کافی برای خرید پیکربندی یکسان نیست.
پردازش و اجرای برنامهها
برنامه سازمانی ممکن است روی رایانه کاربر، سرور داخلی یا یک محیط میزبانیشده اجرا شود. این انتخاب بر نیاز پردازشی دستگاه کاربر، وابستگی به شبکه و نحوه نگهداری برنامه اثر میگذارد.
در بررسی ظرفیت، تعداد کل کارکنان بهتنهایی کافی نیست. تعداد کاربران همزمان، نوع عملیات، ساعتهای اوج مصرف و وابستگی برنامه به حافظه یا ذخیرهسازی نیز اهمیت دارند. برای مثال، تهیه گزارش پایان ماه میتواند رفتاری متفاوت از ثبت یک فاکتور روزانه داشته باشد.
داده و ذخیرهسازی
سازمان باید بداند نسخه معتبر هر داده کجاست، چه کسی مسئول آن است و چه افرادی اجازه مشاهده یا تغییرش را دارند. نگهداری چند نسخه نامشخص از یک فایل در رایانههای مختلف، تصمیمگیری درباره صحت اطلاعات را دشوار میکند.
در کنار ظرفیت ذخیرهسازی، مسیر پشتیبانگیری و بازیابی باید روشن باشد. وجود فایل پشتیبان زمانی کاربرد عملی دارد که سازمان بتواند آن را بازیابی و نتیجه را کنترل کند. بنابراین زمان آخرین آزمون بازیابی، یکی از پرسشهای مفید در ارزیابی زیرساخت است.
شبکه و ارتباطات
شبکه مسیر ارتباط کاربر، برنامه و داده را فراهم میکند. کابلکشی، سوئیچ، ارتباط بیسیم، مسیریابی و اتصال شعب بسته به محیط در این بخش قرار میگیرند.
برای تشخیص مشکل شبکه باید مشخص شود اختلال برای کدام کاربران، در چه زمانی و هنگام استفاده از چه سرویسی رخ میدهد. کندبودن نرمافزار همیشه به معنی کمبود سرعت اینترنت نیست؛ حتی ممکن است سرویس کاملاً داخلی باشد. بررسی مسیر ارتباط در کنار وضعیت برنامه و منابع پردازشی، احتمال تصمیم اشتباه را کاهش میدهد.
نرمافزارهای پایه و مدیریت هویت
سیستمعامل، ابزارهای مدیریت دستگاه و سرویسهای هویت، اجرای قابل کنترل محیط کاری را پشتیبانی میکنند. مدیریت هویت مشخص میکند کاربر چه کسی است و با چه مجوزهایی به منابع دسترسی دارد.
ورود نیروی جدید، جابهجایی بین واحدها و خروج از سازمان باید در دسترسیها منعکس شود. اگر مسئول ایجاد، تغییر و غیرفعالکردن حسابها معلوم نباشد، خرید تجهیزات جدید این مسئله عملیاتی را حل نمیکند. ثبت نسخه نرمافزارها و وضعیت پشتیبانی آنها نیز بخشی از شناخت محیط است.
امنیت و کنترل دسترسی
امنیت در ارتباط میان کاربر، دستگاه، برنامه و داده اعمال میشود. محل قرارگیری یک دستگاه داخل سازمان، بهتنهایی مبنای کافی برای اعتماد به درخواستهای آن نیست. در رویکرد Zero Trust، درخواست دسترسی باید ارزیابی شود و مجوزها به نیاز واقعی محدود بمانند. .
برای شروع ارزیابی، میتوان پرسید چه کسی به اطلاعات حساس دسترسی دارد، تغییر مجوزها چگونه ثبت میشود و مسئول رسیدگی به هشدارها کیست. پاسخ این سؤالها باید به تنظیمات و فرایندهای قابل بررسی منتهی شود.
بستر فیزیکی و بهرهبرداری
برق، شرایط محیطی، محل نصب و حفاظت فیزیکی بر عملکرد تجهیزات اثر دارند. نیاز یک اتاق اداری با محل نصب دستگاه در محیط تولید متفاوت است؛ انتخاب تجهیز باید با مستندات محیطی آن تطبیق داشته باشد.
بهرهبرداری نیز به مسئول مشخص، فهرست داراییها، برنامه بهروزرسانی و مسیر رسیدگی به خرابی نیاز دارد. در ارزیابی خرید، باید پرسید اگر این دستگاه از سرویس خارج شد، چه کسی آن را جایگزین میکند و بازگشت کاربر به کار چه مراحلی دارد.
معماری متمرکز، محلی و ترکیبی چه تفاوتی دارند؟
در معماری متمرکز، بخش مهمی از پردازش یا داده در محیط مرکزی قرار میگیرد و کاربران از طریق ارتباط تعریفشده به آن دسترسی دارند. چنین طراحیای باید ظرفیت محیط مرکزی و پیامد اختلال ارتباط را در نظر بگیرد.
در پردازش محلی، بخشی از کار نزدیک کاربر یا محل تولید داده انجام میشود. طراحی باید نحوه نگهداری دستگاههای پراکنده، حفاظت داده و هماهنگی اطلاعات با سایر سامانهها را مشخص کند. محلیبودن پردازش نیز بهخودیخود به معنی امکان ادامه تمام کارها بدون ارتباط نیست.
معماری ترکیبی از چند محل اجرا استفاده میکند. در مثال شعب، ممکن است برنامه اصلی و پایگاه داده در مرکز باشند، اما برخی وظایف روی دستگاه شعبه اجرا شوند. هر قابلیت آفلاین و همگامسازی باید در نرمافزار پشتیبانی و در عمل آزموده شود.
یک نکته مهم این است که «متمرکز یا محلی» با «داخلی یا ابری» یک دستهبندی واحد نیست. تمرکز، جایگاه پردازش و داده را نسبت به کاربران توضیح میدهد؛ محل استقرار و شیوه ارائه منابع، تصمیم دیگری است. پیش از انتخاب، باید بار کاری، محدودیت ارتباط، کنترل داده و توان نگهداری سازمان روشن باشد.
محصولات چه جایگاهی در این معماری دارند؟
پس از تعیین محل اجرای برنامه و نیاز کاربران، میتوان گزینههای تجهیز را بررسی کرد. برای مثال، مینیکامپیوترهای UNIVO در لایه تجهیزات کاربر قابل بررسیاند؛ انتخاب مدل باید بر اساس پردازش موردنیاز، درگاهها، نمایشگر و سازگاری نرمافزار انجام شود.
ممکن است در یک واحد، مینیکامپیوتر همراه نمایشگر مستقل مناسب باشد و در واحد دیگر، فرم یکپارچه آلاینوان با شرایط میز کار تناسب بیشتری داشته باشد. هر دو انتخاب باید در کنار روش نصب، مدیریت و پشتیبانی سنجیده شوند.
در راهکار Digital Workspace نیز موضوع، شکلدادن به محیط کاری کاربران است؛ این محیط میتواند فیزیکی، مجازی یا ترکیبی باشد. بنابراین تصمیم درباره دستگاه کاربر باید همراه با تصمیم درباره دسترسی به برنامهها و مدیریت محیط کار گرفته شود.
ارزیابی زیرساخت را از کجا شروع کنیم؟
نقطه شروع، یک خدمت مهم سازمانی است؛ برای مثال ثبت سفارش، حسابداری یا دسترسی به اسناد. ابتدا مسیر انجام همین کار را از کاربر تا برنامه و داده ترسیم کنید، سپس وابستگیها و مسئول هر بخش را بنویسید.
برای جلسه اولیه، پاسخ این پرسشها را آماده کنید:
۶ پرسش برای ارزیابی اولیه زیرساخت
پاسخ مستند به این پرسشها کمک میکند مسئله واقعی، وابستگیها و اولویتهای سازمان پیش از خرید یا نوسازی زیرساخت روشن شود.
خروجی اولیه میتواند یک صفحه شامل خدمت، کاربران، اجزای وابسته، مشکل مشاهدهشده و نتیجه مطلوب باشد. همین تصویر کوتاه، مبنای مناسبی برای نیازسنجی تفصیلی و گفتوگو درباره گزینههای نوسازی فراهم میکند.
اگر در حال بررسی تجهیزات و ظرفیت موردنیاز سازمان هستید، صفحه راهکار Enterprise Computing بهین تکنولوژی میتواند گام بعدی برای آشنایی با رویکرد بهین به محاسبات سازمانی باشد.